"Phänomenologie" bezeichnet eine an der Jahrhundertwende in der Philosophie zum Durchbruch gekommene neuartige deskriptive Methode und eine aus ihr hervorgegangene apriorische Wissenschaft, welche dazu bestimmt ist, das prinzipielle Organon für eine streng wissenschaftliche Philosophie zu liefern

Edmund Husserl

facebook twitter google+ ug

Czytanie Patocki -...

Polskie Towarzystwo Fenomenologiczne we współpracy z Instytutem Filozofii i Socjologii PAN...

czytaj dalej

CFP - History,...

The Polish Phenomenological Association announces a Call for Papers for THE XVII ANNUAL CONFERENCE OF THE...

czytaj dalej

Seminarium o...

Polskie Towarzystwo Fenomenologiczne zaprasza na najbliższe seminarium z cyklu „Perspektywy...

czytaj dalej
19 Wrzesień 2013

Konferencja Questioning Subjectivity w Pradze

W dniach 16-17 września 2013 roku odbyła się w Pradze międzynarodowa konferencja naukowa pt. Questioning Subjectivity, zorganizowana przez „Archiv Jana Patočky”. W skład komitetu organizacyjnego wchodzili Ondrej Švec, Martin Ritter oraz Jan Puc. W zamiarze organizatorów konferencja miał być poświęcona fenomenologii subiektywności, ze szczególnym uwzględnieniem filozofii Jana Patočki; idee czeskiego fenomenologa były obecne w wielu referatach, ale – jak się wydaje – nie zdominowały konferencji. Omawiana konferencja zgromadziła referentów aż z dziesięciu krajów, w tym z Czech, Austrii, Belgii, Chorwacji, Danii, Hiszpanii, Kanady, Niemiec, USA i Węgier. Konferencja odbyła się w Czeskiej Akademii Nauk.

Konferencję otwierał wykład Jamesa Menscha (Univerzita Karlova v Praze), który w centrum swoich analiz umieścił pojęcie duszy w filozofii Patočki, dowodząc, że rozważania czeskiego fenomenologa ostatecznym przedmiotem dociekań czynią życie praktyczne. W życiu osoba aktualizuje własne potencjalności. Właśnie samo to aktualizowanie, ujmowane przez Patočkę jako „ruch”, jest celem samym w sobie. Ów „ruch” zaś, jest asubiektywną podstawą  ludzkiego istnienia. Stąd Patočka ujmuje swoją filozofię jako „fenomenologię asubiektywną”. Celem człowieka staje się troska o sam ruch, czyli o duszę. Troska ta dotyczy także – jak argumentował Mensch – miejsca pracy i środowiska. Karel Novotný (Univerzita Karlova v Praze) skupił się w swoim referacie na filozofii Husserla oraz na pytaniu o cielesność subiektywności w jego rozważaniach. Według Novotnego, Husserl, opisując fenomen ciała, argumentuje, że samo przeżycie (Erlebniss) w świadomości jest cielesne; moment ten najwyraźniejszy jest w propozycji ujęcia świadomości poprzez nieredukowalny fenomen „czynię” („Ich tue”). Prelegent bronił tezy, że w fenomenologia Husserla analizuje również problem ciała „przed” ja; jest to mianowicie pasywny proces konstytucji ciała żywego jako „mojego”. Analizy Husserla idą nawet dalej, podnosząc postulat badania ciała jako bytu somatycznego. Postulaty te jednak pozostały w formie projektu. Jak argumentował Novotný, nadrzędnym pojęciem w analizach cielesności subiektywności, staje się w rezultacie praktyka, albowiem to pierwotna praktyka jest zapośredniczona w każdym ruchu. Fenomen praktyki pokazuje także jasno, że ciało ma charakter czasowy.

Pozostałe referaty pierwszego dnia konferencji dotyczyły, między innymi, Husserlowskiego pojęcia redukcji i pytania o jej możliwość, intencjonalności u Merleau-Ponty’ego, pojęcia afektywności w filozofii Husserla oraz problemu metaforycznego ujęcia zmiany nastawienia z naturalnego na transcendentalne w odniesieniu do subiektywności.

Obrady drugiego dnia konferencji otworzył wykład Nicolasa de Warrena (Katholieke Universiteit Leuven). Wykład dotyczył problemu odpowiedzialności u Husserla i Patočki. Zdaniem de Warrena, dla Patočki podmiot jest tym bytem, który nie może utożsamiać się z czymkolwiek, ponieważ transcenduje sam siebie. Aby móc wypełnić pozytywną treścią pojęcie subiektywności – zgodnie z de Warrenem – należy rozważyć autentyczne znaczenie etyki; realizując ten postulat, de Warren zaproponował rozwinięcie późnego projektu etycznego Husserla przy czym niezbędne jest zachowanie metody redukcji. De Warren dowodził, że relacja etyczna nie posiada komponentu poznawczego i dlatego wymaga innego; idąc za Husserlem, proponował wprowadzenie zasady „miłości” jako normy relacji do innych podmiotów. Celem dążeń jest ideał wypełnienia tej zasady, ale jako ideał jest niemożliwy do pełnej realizacji, pokazując, że tworzenie samego siebie jest procesem nieskończonym. W tym samym dniu konferencji przedstawione były referaty na temat, między innymi, narracyjnej teorii tożsamości, porównaniu fenomenologii z neokantyzmem, powiązaniu czasowości i subiektywności u Merleau-Ponty’ego, czy też pojęciu cielesności w Byciu i czasie Heideggera.

W ramach konferencji przedstawiłem referat na temat świadomości fenomenalej we wczesnej filozofii Husserla. Pytanie o świadomość fenomenalną zyskuje na wadze, jeżeli weźmie się pod uwagę fakt, że w Badaniach logicznych Husserl krytykuje reprezentacjonizm, stanowisko, zgodnie z którym relacja do przedmiotu jest zapośredniczona w dodatkowym quasi-bycie. Husserl krytykuje „obrazkowe” teorie świadomości, które przyjmują konieczność przyjęcia obrazów „w” świadomości, jako bytów pośredniczących w odniesieniu przedmiotowym. Krytyka ta prowadzi do sformułowania stanowiska prezentacjonistycznego w odniesieniu do percepcji. Niektórzy badacze fenomenologii (np. Dan Zahavi) utrzymują, że krytyka ta prowadzi do uznania nieredukowalności fenomenalnych jakości świadomości. Jak wiadomo, fenomenale właściwości świadomości są korelatem dla wyrażenia „Jak to jest być w stanie X?” Argumentacja za uznaniem świadomości fenomenalnej uwypukla analizy Husserla z Badania piątego, w których ten pokazuje, że jakość ma decydować o różnicy dwóch stanów mentalnych o tej samej treści. Wykazując niewystarczalność tego pojęcia i podejmując analizy innych przykładów rozważanych przez Husserla, wykazywałem, że pojęcie świadomości fenomenalnej można zachować w odniesieniu do istoty intencjonalnej aktu. Pozwala to na ściślejsze i dokładniejsze, w porównaniu z innymi interpretacjami, ujęcie problemu świadomości fenomenalnej. 

Powrót do archiwum