"Phänomenologie" bezeichnet eine an der Jahrhundertwende in der Philosophie zum Durchbruch gekommene neuartige deskriptive Methode und eine aus ihr hervorgegangene apriorische Wissenschaft, welche dazu bestimmt ist, das prinzipielle Organon für eine streng wissenschaftliche Philosophie zu liefern

Edmund Husserl

facebook twitter google+ ug

Czytanie Patocki -...

Polskie Towarzystwo Fenomenologiczne we współpracy z Instytutem Filozofii i Socjologii PAN...

czytaj dalej

CFP - History,...

The Polish Phenomenological Association announces a Call for Papers for THE XVII ANNUAL CONFERENCE OF THE...

czytaj dalej

Seminarium o...

Polskie Towarzystwo Fenomenologiczne zaprasza na najbliższe seminarium z cyklu „Perspektywy...

czytaj dalej
29 Listopad 2013

Ogólnopolska konferencja naukowa w Gdańsku - Jedna czy wiele fenomenologii

W dniach 26-27 września 2013 roku odbyła się w Gdańsku ogólnopolska konferencja naukowa, zorganizowana przez Instytut Filozofii, Socjologii i Dziennikarstwa Uniwersytetu Gdańskiego, pt. Jedna czy wiele fenomenologii? Fenomenologia w filozofii współczesnej. Celem konferencji było stworzenie płaszczyzny dyskusji i wymiany argumentów na temat współczesnych propozycji aplikacji metody fenomenologicznej w różnych dziedzinach filozoficznych. Głównymi problemami, które podjęto podczas dwudniowych obrad były pytania o to, czy fenomenologię należy rozumieć jedynie jako metodę, którą można wykorzystać w wielu dziedzinach filozoficznych (i pozafilozoficznych), czy raczej stanowi autonomiczną dziedzinę filozoficzną, posiadającą sobie właściwe pojęcia i problemy? Czy różne, niesprowadzalne do siebie propozycje aplikacji metody fenomenologicznej świadczą o tym, że ma się do czynienia z jedną, czy wieloma fenomenologiami?

Zainteresowanie konferencją przerosło oczekiwania Organizatorów (w skład komitetu organizacyjnego wchodzili: Krystyna Bembennek, Jakub Buźniak, Jarosław Dalke, Rafał Lewandowski, Witold Płotka (przewodniczący) oraz Aleksandra Szulc (sekretarz) i Martyna Zimmermann). Nad poziomem merytorycznym programu czuwał Komitet Naukowy: prof. Jaromir Brejdak (USz), prof. Stanisław Judycki (UG), prof. Marek Maciejczak (PG), prof. Andrzej Przyłębski (UAM) i prof. Wojciech Żełaniec (UG). Warto dodać, że członkowie Komitetu Naukowego jednocześnie wygłosili referaty w plenarnych częściach konferencji. Co jest jednak ważniejsze, członkowie Komitetu Naukowego poddali merytorycznej ocenie wszystkie zgłoszone propozycje w systemie „blind-review”, co pozwoliło na zachowanie, jak się wydaje, wysokiego poziomu ostatecznej wersji programu konferencji.

Podczas obrad zaprezentowano 31 referatów. Konferencję otwierał wykład prof. dr. hab. Andrzeja Przyłębskiego (UAM), który przedstawił referat pt. „Jedna czy wiele fenomenologii? Casus filozofii hermeneutycznej”. Autor zastanawiał się zmianami wprowadzonymi w fenomenologii przez M. Heideggera, H.-G. Gadamera i P. Ricoeura. Jak dowodził prelegent, pomimo wielu zmian, fenomenologia i hermeneutyka skupiają się na analizie i rozumieniu dziedziny sensu właściwej fenomenom. Prof. USz dr hab. Jaromir Brejdak (USz) w odczycie pt. „Majeutyczna fenomenologia bycia” dowodził, że fenomenologia nie może zatrzymywać się na czysto abstrakcyjnej analizie teoretycznej, ale musi przerodzić się w majeutykę, a zatem nabrać charakteru pewnej praktyki. W ciekawym referacie pt. „Dlaczego Werydyk nie mówi prawdy, a Kłamca nie kłamie?”, prof. UG dr hab. Wojciech Żełaniec (UG) przedstawił próbę wykorzystania mechanizmów fenomenologicznych do analiz problemu relacji myśli, treści myśli i prawdy. Warto zauważyć, że referat wzbudził wiele kontrowersji, ale i był doskonałym wstępem do dyskusji. Sesję plenarną pierwszego dnia konferencji zamykała sesja, którą prowadził prof. dr hab. Bogusław Żyłko (UG), promując książkę Gustawa Szpeta pt. Wewnętrzna forma słowa. Etiudy i wariacje na temat Humboldta; rosyjski fenomenolog, uczeń Husserla, sięga po pojęcie „wewnętrznej formy słowa” Humboldta dla podważenia czysto umownej wizji języka, którą można znaleźć w Kursie de Saussure’a.

Dalsza część obrad pierwszego dnia odbywała się w trzech równoległych sekcjach tematycznych, niemniej zachowanie systemu modułowego umożliwiało uczestnikom swobodą zmianę sekcji. W trakcie obrad równoległych sesji swoje referaty przedstawili: dr hab. Andrzej Kapusta (UMCS) („Fenomenologia we współczesnej psychiatrii”), dr Marek Pokropski (UW) („Naturalizacja fenomenologii – główne kontrowersje”), mgr Agata Borońska (UWM) („Trzy okresy „pierwszej fenomenologii”), mgr Jarosław Dalke (USz) („Sartre’owska fenomenologia egzystencjalna w psychiatrii R. D. Lainga”), dr Barbara Trybulec (UMCS) („Fenomenologia a kognitywistyka. Perspektywa współpracy i problemy”), dr Andrzej Gielarowski (Akademia Ignatianum w Krakowie) („Figury fenomenologii Innego”), mgr Bartosz Kuzak (Akademia Ignatianum w Krakowie) („Między doświadczeniem negacji a negacją doświadczenia: próba rekonstrukcji egzystencjalno-fenomenologicznej (meta)psychopatologii R.D. Lainga”), mgr Grażyna Kmita (Akademia Ignatianum w Krakowie) („Koncepcja przedmiotu estetycznego w rozumieniu Romana Ingardena. Kognitywistyczna perspektywa teorii”), mgr Monika Adamczyk (Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie) („Czucie wewnętrznym dynamizmem bycia człowieka. Twórczość neokantysty J. F. Friesa inspiracją dla fenomenologii M. Schelera i A. Reinacha”), dr Tomasz Kąkol (UG) („Spór o istnienie świata rozniecony na nowo? Idee I Husserla a (możliwa) przyszłość fenomenologii”), dr Paweł Piotrowski (UWM) („Jedna, wiele, czy może żadna? Fenomenologia w badaniach edukacyjnych”) oraz mgr Martyna Zimmermann (UG) („Teoria aktów społecznych Adolfa Reinacha jako przykład zastosowania metody fenomenologicznej w filozofii prawa”).

Pierwszy dzień konferencji zakończył się uroczystym bankietem, który był doskonałą okazją dla kontynuowania dyskusji i integracji środowiska fenomenologicznego.

Obrady sesji plenarnej drugiego dnia konferencji otwierał wykład prof. dr. hab. Stanisława Judyckiego (UG). W odczycie pt. „Filozofia i fenomenologia” przedstawiono tło historyczne oraz przyczyny powstania fenomenologii rozumianej jako ruch filozoficzny oraz jako metoda badania; autor dowodził, że dzisiaj często używa się terminu „fenomenologia” w sposób nieuprawnione, co niewątpliwie wiąże się z trudnościami wyodrębnienia fenomenologii jako jednolitego nurtu. Prof. dr hab. Marek Maciejczak (PW) w referacie pt. „O powodach przekształcenia analizy intencjonalnej w analizę egzystencjalną w fenomenologii M. Merleau-Ponty’ego”, przedstawił wpływy oraz krytykę Husserla w myśli francuskiego filozofa. Prelegent skupił się przede wszystkim na pytaniu o zakres i rozumienie redukcji fenomenologicznej i problemie motywacji zajęcia nastawienia filozoficznego. Dr hab. Andrzej Lisak (PG) w odczycie pt. „Jedność doświadczenia fenomenologicznego” argumentował, że różne odmiany fenomenologii można zrozumieć jako analizę sensu właściwego fenomenom i przez to jako filozofię transcendentalną. W referacie pt. Fenomenologia jako filozofia skończoności i filozofia absolutu” prof. dr hab. Włodzimierz Lorenc (UW) utrzymywał, że należy mówić o wielości fenomenologii, albowiem sama fenomenologia Husserla jest niejednoznaczna i może dać początek różnym interpretacją. Autor twierdził, że można wskazać na dwie główne interpretacje, a mianowicie rozumienia fenomenologii jako filozofii skończoności (Heidegger) oraz jako filozofii absolutu (Lévinas). Obrady sesji plenarnej zamykał referat pt. „Ed. Stein – G. Walther. Od ateizmu do mistyki” ks. dr. hab. Jerzego Machnacza (Pwr, Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu). Autor, odwołując się do postaw życiowych Stein i Walther, starał się pokazać, że fenomenologia ma istotne implikacje praktyczne.

W późniejszych obradach w sekcjach tematycznych swoje referaty przedstawili: dr Piotr Schollenberger (UW) („Interwał cielesności – sztuka, refleksja i problem filozofii Natury u Merleau-Ponty’ego”), dr Dominika Jacyk-Manikowska (UWr) („Psychologizm – husserlowska kontrowersja badawcza. Przypadek Jakoba Friedricha Friesa i Odo Marquada”), dr Michał Piekarski (UKSW) („Jaką fenomenologią była fenomenologia Ludwiga Wittgensteina?”), dr Anna Alichniewicz (Uniwersytet Medyczny w Łodzi) („Fenomenologia ciała niesprawnego”), mgr Aleksandra Szulc (USz) („Viktora E. Frankla fenomenologia cierpienia”), dr Robert Rogoziecki (UG) („Faneroskopia Charlesa Sandersa Peirce’a”), mgr Rafał Szopa (Pwr) („Czy fenomenologia jest filozofią przedmiotu? Przykład Jadwigi Conrad-Martius”), dr Monika Murawska (ASP w Warszawie, UW) („Ku jakiej fenomenologii zmierzamy? Fenomenologiczne inspiracje Henri Maldineya”), dr Kinga Kiwała (Akademia Muzyczna w Krakowie) („Rezonans Ingardena w polskiej refleksji nad strukturą dzieła muzycznego”) oraz mgr Krystyna Bembennek (UG) („Ricoeur wobec fenomenologii Husserla – ku fenomenologii hermeneutycznej”).

 Podczas konferencji nie ograniczono się tylko do rekonstrukcji różnych propozycji rozumienia fenomenologii, czy to przez Husserla, Conrad-Martius, Rainacha, czy Merleau-Ponty’ego, ale podejmowano pytania o oryginalność myśli fenomenologicznej w kontekście innych propozycji filozofowania (głosy sceptyczne nie były tutaj rzadkością!) oraz o przyszłość fenomenologii. Czy można mówić, że fenomenologia przedstawia na tyle interesującą i istotną propozycję filozofowania, aby przetrwała próbę czasu i sprostała nowym wymaganiom, które stawia przed nią nieustannie zmieniający się świat? Niektórzy uczestnicy konferencji wyrażali wątpliwość, czy fenomenologia ma jeszcze przed sobą przyszłość. Wydaje się jednak, że podobne inicjatywy pozwalają żywić przekonanie, że fenomenologia pozostanie żywą filozofią, która nie stanie się jedynie reliktem tradycji.

Powrót do archiwum