"Phänomenologie" bezeichnet eine an der Jahrhundertwende in der Philosophie zum Durchbruch gekommene neuartige deskriptive Methode und eine aus ihr hervorgegangene apriorische Wissenschaft, welche dazu bestimmt ist, das prinzipielle Organon für eine streng wissenschaftliche Philosophie zu liefern

Edmund Husserl

facebook twitter google+ ug

Czytanie Patocki -...

Polskie Towarzystwo Fenomenologiczne we współpracy z Instytutem Filozofii i Socjologii PAN...

czytaj dalej

CFP - History,...

The Polish Phenomenological Association announces a Call for Papers for THE XVII ANNUAL CONFERENCE OF THE...

czytaj dalej

Seminarium o...

Polskie Towarzystwo Fenomenologiczne zaprasza na najbliższe seminarium z cyklu „Perspektywy...

czytaj dalej
18 Maj 2015

Pierwsze spotkanie seminarium naukowego PTFen

We wtorek 28 kwietnia o godz. 17:30 w Warszawie w Pałacu Staszica odbyło się inauguracyjne spotkanie ogólnopolskiego seminarium naukowego „Perspektywy współczesnej fenomenologii”, którego organizatorem było Polskie Towarzystwo Fenomenologiczne, zaś gospodarzem spotkania był Instytut Filozofii i Socjologii PAN. Na zasadniczą część seminarium składał się referat pt. „Pojęcie prawdy w filozofii Edmunda Husserla na przykładzie Medytacji kartezjańskich” wygłoszony przez Filipa Gołaszewskiego, koreferat pt. „Fenomenologia prawdy a prawda fenomenologii: Filip Gołaszewski o teorii prawdy Husserla”, który wygłosił Witold Płotka oraz otwarta dyskusja. Spotkanie otworzył jednak Wojciech Starzyński, pokrótce przypominając historię powołania tego seminarium oraz przywołując cele, które przyświecają całemu seminarium.

W swoim referacie Filip Gołaszewski twierdzi, że na Husserlowską teorię prawdy, którą niemiecki filozof przedstawił w Medytacjach kartezjańskich, składają się co najmniej cztery elementy: powiązanie oczywistości z pewnością doświadczenia, syntetyczna struktura aktu poznania oraz specyficznie rozumiana korespondencyjna teoria prawdy i dialektyczny związek między kategoriami subiektywności, obiektywności i prawdy. Celem Gołaszewskiego było pokazanie, że skoro Husserl rozumie prawdę jako przeżycie, to charakteryzuje się ono intencjonalnością i syntetycznością. Referent uznał, że Husserl początkowo nie definiuje oczywistości i doświadczenia, a przez to należy uznać ich potoczne rozumienie. Stąd, oczywistość wiąże się z wyraźnością i jasnością oraz – w dalszej kolejności – z pewnością, bo ta podkreśla subiektywny charakter odniesienia do oczywistości. W tym kontekście Gołaszewski utożsamił oczywistość i istnienie (doświadczenie); jak argumentował w referacie, doświadczenie jest pewnością niepodważalną ponieważ dla istoty ludzkiej nie istnieje taka forma życia, która nie opierałaby się na doświadczeniu. Za Husserlem, Gołaszewski wiązał doskonałą oczywistość z autentyczną prawdą i pytał o możliwości takiej relacji. Jak się okazało, relacja ta jest możliwa jako relacja dialektyczna, w której obiektywność jawi się jako uprawomocniona na gruncie subiektywności. Jak twierdził referent, obiektywne może stać się subiektywnym, o ile faktycznie się mu przeciwstawia, zaś subiektywne mogło stać się obiektywnym, ponieważ faktycznie nim nie jest; ponadto,  obie kategorie uprawomocnia fundament subiektywności transcendentalnej. Przedmiot odniesienia tej relacji zachowuje zaś tożsamość jako syntetyczna jedność aspektów noetycznego i noematycznego. Takie ujęcie leży skądinąd – twierdził Gołaszewski – u podstaw metody fenomenologicznej, bo intencjonalność koresponduje z horyzontalną strukturą jawiących się fenomenów i umożliwia nieskończony opis tego, co się przejawia. Synteza doświadczenia warunkuje także korespondencyjnie ujętą relację prawdy, bo przedstawienia łącząc się ze sobą, mogą zgadzać się z przedmiotem ujęcia. Obiektywność rzeczy samych, podkreślał Gołaszewski, może zostać wyrażona i ugruntowana tylko w ujęciu subiektywności transcendentalnej, a z tego względu korespondencyjne rozumienie prawdy jest wtórne względem pojmowania prawdy jako oczywistości apodyktycznej.

W koreferacie Witold Płotka przybliżył kontekst historyczny i systematyczny Medytacji kartezjańskich w dorobku naukowym Husserla. Koreferent wskazał na cztery kwestie dyskusyjne, które wiążą się z prezentacją Gołaszewskiego. Pierwsza dotyczyła metody. Jak podkreślił Płotka, Gołaszewski w referacie zbyt często porzuca metodę fenomenologiczną na rzecz metody strukturalnej. Czy celem fenomenologii – pytał koreferent – jest jedynie objaśnianie pojęć przez grę z innymi pojęciami? Czy rzeczywiście, jak twierdził referent, poznanie fenomenologiczne odbywa się poprzez wprawienie w ruch różnych możliwych konotacji danego pojęcia. Druga kwestia dotyczyła fenomenalizmu. Wydaje się, że akcentując syntetyczny model poznania, w którym – jak twierdził Gołaszewski –  każdy napotkany świadomościowo przedmiot jest nam dany jako identyczna jedność zmieniających się noetyko-noematycznie odmian świadomości, zaś gwarantem tożsamości jest świadomość, ma się do czynienia z fenomenalizmem, gdy postrzegany przedmiot jest zbiorem wyglądów. Świat z kolei pojmuje się jedynie jako byt fenomenalny, co oznacza, że redukuje się go do treści. Czy fenomenalizm – pytał koreferent – nie oznacza jednocześnie rezygnacji z normatywnego charakteru prawdy? Trzecia kwestia dotyczyła związku pewności, apodyktyczności i subiektywności, zaś czwarta – dialektycznej relacji prawdy do pewności w kontekście korelacji noetyczno-noematycznej.

W odpowiedzi na koreferat Gołaszewski podkreślił, że przy zaproponowanej przez niego interpretacji pojęcia prawdy z Medytacji kartezjańskich, problem fenomenalizmu rzeczywiście jest wyraźny ze względu na kontrowersje dotyczące statusu świata w pracy Husserla. Odpowiedź ta swobodnie przeszła w dyskusję, którą zdominowały kwestie metodologiczne. Marek Pokropski wskazał na istnienie dwóch interpretacji przedmiotu odniesienia intencjonalnego, z których tylko jedna może prowadzić do fenomenalizmu. Na inny aspekt teorii prawdy Husserla wskazał Jacek Migasiński, który twierdził, że teorię tę charakteryzują dwa sprzeczne motywy: dążenie do adekwatnego ujęcia fenomenu i podejście analityczne, która nie pozwala na zakończenie analizy. Ostatecznie fenomenolog głosi radykalne hasła pojmowania filozofii jako ścisłej nauki, ale nie może zrealizować tego ideału. Wojciech Starzyński wskazał w tym kontekście na problemy z określeniem wpływów filozofii Kartezjusza na koncepcję Husserla. Problem musi pozostać otwarty, ponieważ u samego Kartezjusza ego nie jest jasno określone, a kryteria jasnego i wyraźnego poznania różnią się w poszczególnych działach filozofa. Wątek ten podjął Marcin Moskalewicz, dowodząc, że niemożliwość ścisłego określenia ego może prowadzić do zawieszenia badania stanów patologicznych indywidualnego ego, które konstytuują relację do świata. Daniel Sobota podkreślił, że problem ten sięga nawet dalej, ponieważ dotyczy podwójnego charakteru ego pojętego jako obserwator i jako przedmiot obserwacji. Seminarium podsumował Andrzej Gniazdowski, Prezes Polskiego Towarzystwa Fenomenologicznego, dziękując uczestnikom za przybycie i głosy w dyskusji.

Kolejne spotkanie seminarium odbędzie się w dniach 29 i 30 maja 2015 r. w Domu Pracy Twórczej Polskiej Akademii Nauk w Juracie (ul. Wojska Polskiego 5/7). Spotkanie będzie poświęcone dwóm tematom: problematyce fenomenologicznego kartezjanizmu oraz fenomenologii uprawianej na Słowacji.

Powrót do archiwum