"Phänomenologie" bezeichnet eine an der Jahrhundertwende in der Philosophie zum Durchbruch gekommene neuartige deskriptive Methode und eine aus ihr hervorgegangene apriorische Wissenschaft, welche dazu bestimmt ist, das prinzipielle Organon für eine streng wissenschaftliche Philosophie zu liefern

Edmund Husserl

facebook twitter google+ ug

Czytanie Patocki -...

Polskie Towarzystwo Fenomenologiczne we współpracy z Instytutem Filozofii i Socjologii PAN...

czytaj dalej

CFP - History,...

The Polish Phenomenological Association announces a Call for Papers for THE XVII ANNUAL CONFERENCE OF THE...

czytaj dalej

Seminarium o...

Polskie Towarzystwo Fenomenologiczne zaprasza na najbliższe seminarium z cyklu „Perspektywy...

czytaj dalej
20 Kwiecień 2012

Sympozjum o transcendencji i immanencji Boga

W dniach 17-18 kwietnia br. w Krakowie odbyło się sympozjum pt. "Transcendencja i immanencja w filozofii Boga i religii". Organizatorem sympozjum było Polskie Towarzystwo Filozofii Religii. Sympozjum otwierał wykład prof. dra hab. Karola Tarnowskiego pt. "Czy transcendencja i immanencja są sprzeczne?". W sesji plenarnej referaty przedstawili także o. prof. dr hab. Andrzej Kłoczowski, prof. dr hab. Tadeusz Gadacz oraz dr hab. Krzysztof Mech. Sympozjum odbywało się w Klasztorze Ojców Dominikanów przy ul. Stolarskiej, a średniowieczne wnętrza klasztoru dodatkowo sprzyjały ożywionym dyskusjom nad ważnym tematem filozofii Boga i religii.

W ramach sympozjum przedstawiłem referat pt. "Jak konstytuuje się fenomen Boga? Dialektyka immanencji i transcendencji w filozofii Husserla". W referacie wyszedłem od diagnozy współczesnego filozofa francuskiego, Dominique'a Janicaud, który analizując zmiany w ruchu fenomenologicznym we Francji na przestrzeni XX wieku, diagnozuje specyficzny "zwrot teologiczny" w ramach tego ruchu. "Zwrot teologiczny", ujmując go najogólniej, dotyczy rezygnacji z rozpatrywania zagadnień typowych dla wczesnej fenomenologii, na przykład wiedzy, redukcji, intencjonalności i znaczenia, przy jednoczesnym włączaniu do krąg zainteresowań tematyki "metafizycznej", a więc także pytania o Boga. "Zwrot", o którym pisze Janicaud, zdaje się odzwierciedlać Paula Ricoeura interpretację fenomenologii jako serii "herezji" wobec filozofii Edmunda Husserla. W referacie podjąłem i rozwinąłem obserwacje Janicauda, aby odpowiedzieć na pytanie, czy fenomenologia Boga rzeczywiście jest równoznaczna ze "zwrotem" i "herezją" wobec filozofii Husserla. Z tego powodu celem referatu była próba odpowiedzi na pytanie o możliwość uchwycenia Boga.

Pytanie to jest szczególnie ważne w kontekście filozofii Husserla, albowiem fenomenolog, który rości sobie pretensje do stworzenia filozofii jako nauki ścisłej, posługuje się orężem redukcji, aby oczyścić pole badawczego z wszelkich, początkowo nieuzasadnionych tez, w tym także tezy o istnieniu Boga. Redukcja Boga sprawia jednak zasadnicze trudności przed fenomenologiem, ponieważ Bóg nie jest ani "przedmiotem" idealnym, ani realnym, który mógłby stać się obiektem fenomenologicznego oglądu. Przekracza on raczej możliwości poznawcze podmiotu. Jaki jest zatem status Boga w fenomenologii? Jak konstytuuje się fenomen Boga? W jakiej relacji Bóg pozostaje do absolutu świadomości? Odpowiedzi na postawione pytania należy szukać - argumentowałem w referacie - w dialektyce pojęć immanencji i transcendencji, poprzez które Husserl opisuje strukturę aktów poznawczych oraz kreśli zasady przeprowadzenia redukcji. Ostatecznie autor Idei I ujmuje Boga jako "transcendencję w immanencji", czyli w zbliżony sposób do Ja transcendentalnego. Dodaje jednak, że Bóg jest "całkiem innym" transcendensem niż Ja i świat. Czy zatem Bóg zachowuje status Absolutu?

W odpowiedzi na to pytanie nie pomagają możliwe ekwiwokacje pojęcia absolutu, które dostrzega się w fenomenologii. Tym samym bez wątpienia tematyka Boga jest problemem dla fenomenologa. I chociaż pogłębione analizy pozwalają na uściślenie definicji immanencji, transcendencji i absolutu, wciąż można żywić wątpliwości, czy w ogóle jest możliwe rozpatrywanie problemu Boga jedynie na płaszczyźnie teoriopoznawczej. Wówczas "zwrot" ku metafizyce nie może jawić się jako "herezja". Jak konstytuuje się fenomen Boga? Dialektyka immanencji i transcendencji w filozofii Husserla Udział w konferencji był realizowany w ramach grantu "Odnowa czy herezja? Stosunek fenomenologii współczesnej do klasycznej filozofii Edmunda Husserla".

Powrót do archiwum